براى خود پيشوايى برگزيده باشند و به فرمان او آن اموال شرعى [ عمدتا زكات ] را گرد آورند و به امر او احكام را اجرا كنند ، نه احكامشان مردود است و نه اموالى كه گرد آورده‌اند از آنان مطالبه مىشود . اما در هريك از اين دو وضعيت ياد شده با آنان پيكار مىشود تا از جدايىطلبى دست بردارند و به فرمانبرى بازگردند . خداوند - تعالى - فرموده است : وَ إِنْ طائِفَتانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ وَ أَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ « 1 » . در اين آيه در تفسير : فَإِنْ بَغَتْ إِحْداهُما عَلَى الْأُخْرى دو احتمال وجود دارد : نخست آن كه طايفه‌اى با تجاوز از حدود مقرر در جنگ ، بغى كرده باشند و دوم آن‌كه با روى برتافتن از صلح سركشى كرده باشند . مقصود از فَقاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي نيز جنگ به شمشير است بدان هدف كه از سركشى بازداشته و از مخالفت دور داشته شوند . در عبارت حَتَّى تَفِيءَ إِلى أَمْرِ اللَّهِ نيز دو احتمال است : نخست آن‌كه ، چنان‌كه سعيد بن جبير گويد ، تا به صلحى كه خداوند بدان فرمان داده است بازگردند ؛ و دوم آن‌كه ، چنان‌كه قتاده گويد ، در حقوق و تكاليفى كه دارند به كتاب خدا تن دهند . فَإِنْ فاءَتْ يعنى اگر از سركشى دست بداشتند ، ث فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُما بِالْعَدْلِ ميانشان صلاح آوريد . اما اين‌كه مقصود از عدل چيست در آن دو احتمال وجود دارد : نخست آن‌كه مقصود حق است و ديگرى آن‌كه مقصود كتاب خداست . « 2 » به هر روى ، چون امام فرماندهى را براى جنگ با سركشانى كه از پرداخت حقوق لازم بر آنان خوددارى مىورزند بگمارد ، وى پيش از آغاز جنگ با آنان بديشان هشدار مىدهد و حجت را بر آن‌ها تمام مىكند و پس از آن اگر همچنان بر سركشى پافشارى داشته باشند به پيكار رو در روى آشكار با آن‌ها مىپردازد و غافلگيرانه و شبانگاه بر آنان حمله نمىبرد . جنگ با اين‌كسان در هشت نكته با پيكار با مشركان و مرتدان تفاوت مىيابد : نكتهء نخست آن‌كه هدف از پيكار با اين گروه ، بازداشتن آنان از سركشى و مخالفت است ،

--> ( 1 ) . حجرات / 9 : اگر دو دسته از مسلمانان با يكديگر به كارزار برخاستند بايد ميان آن دو آشتى آوريد . پس اگر يكى به ديگرى تجاوز مسلحانه كرد بايد با آن‌كه تجاوز كرده است بجنگيد تا به حكم خدا بازگشت كند . پس چون بازگشت كرد ، ميان آن دو را با عدالت به آشتى آوريد و داد كنيد كه خداوند دادگران را دوست دارد . ( 2 ) . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : قرطبى ، الجامع لاحكام القرآن ، ج 16 ، ص 315 و پس از آن ؛ طبرى ، تفسير الطبرى ، ج 26 ، ص 127 و پس از آن ؛ ابن كثير ، تفسير القرآن العظيم ، ج 4 ، ص 212 و پس از آن ؛ شافعى ، احكام القرآن ، ج 1 ، ص 289 و پس از آن ؛ همو ، الام ، ج 4 ، ص 214 و پس از آن - م .